بیهوشی و آرامبخشی در دندانپزشکی کودکان

تفاوت اصلی در داروهای مورد استفاده است. داروهای بی‌هوشی باعث القای بی‌هوشی عمومی و داروهای آرام‌بخشی داروهایی هستند که برای ایجاد آرام‌بخشی و کاهش اضطراب به کار می‌روند و معمولاً خواب‌آور هستند.

اسم آرام‌بخشی صرفاً دلیل بر بهتر بودن از نظر والدین نباید باشد. چرا که انجام درمان دندانپزشکی تحت آرام‌بخشی بسیار حساس‌تر است و نیاز به یک متخصص بی‌هوشی و کادر درمان متبحر و بسیار بادقت دارد. تصمیم‌گیری در مورد آرام‌بخشی یا بی‌هوشی عمومی را به دندانپزشک متخصص کودکان و متخصص بی‌هوشی کودک بسپارید. حتماً مشورت با متخصص بی‌هوشی و مشاوره‌های قبل از کار انجام شود.

معمولاً برحسب تعداد دندان‌های نیازمند درمان، وضعیت سلامت عمومی کودک، طول مدت موردنیاز برای درمان تصمیم‌گیری لازم انجام می‌گردد.

یک جلسه مشاوره دقیق قبل از کار انجام می‌گیرد. دندانپزشک متخصص کودکان بر اساس تاریخچه‌ای که از کودک شما می‌گیرد کودک شما را در یکی از گروه ها  از نظر سلامت عمومی قرار  می‌دهد که بر اساس همان طبقه‌بندی مشخص می‌شود که کودک شما ریسک درمان تحت بی‌هوشی را دارد یا ندارد.

این تاریخچه شامل معاینه دقیق فیزیکی و دهانی کودک شما و پرس‌وجو در مورد بیماری‌های زمینه‌ای و مصرف داروها توسط کودک شماست. اگر کودک شما بیماری زمینه‌ای دارد حتماً توسط متخصص پزشکی مربوطه مشاوره دقیق انجام می‌گیرد مثلاً مشاوره قلبی، بیماری خونی و ...

در نهایت تمامی مشاوره‌ها به دست متخصص بی‌هوشی می‌رسد. متخصص بی‌هوشی تمامی مشاوره‌ها را آنالیز می‌کند و تصمیم می‌گیرد که آیا می‌شود برای کودک شما تحت بی‌هوشی کار انجام داد یا نه. اگر نیاز به درمان تحت شرایط خاص و مانیتورینگ دقیق باشد ترجیح می‌دهد درمان در بیمارستان و تحت تجهیزات کامل انجام شود وگرنه درصورتی که کودک شما ریسک خاصی نداشته باشد درمان در دی کلینیک ها تحت کنترل متخصص بیهوشی انجام می‌شود.

درمان تحت بی‌هوشی نه بی‌خطر است و نه پرخطر.

بی‌هوش کردن مثل گذشتن از خیابان است در صورتی که همه شرایط احتیاط را رعایت کنیم به راحتی از خیابان گذشته و به مقصد می‌رسیم و در صورت بی‌احتیاطی باعث تصادف می‌شود. در بی‌هوشی هم شرایط همین است اگر تمامی احتیاط‌های لازم قبل و حین بی‌هوشی رعایت شود خطری وجود ندارد. مثلاً کودک سالم، مشاوره‌های قبل بی‌هوشی، متخصص بی‌هوشی حاذق.

دانستن این نکته بسیار مهم است دندانپزشک برای راحتی کار خود بی‌هوشی را انتخاب نمی‌کند. بلکه با سبک و سنگین کردن و این که کودک شما مناسب درمان تحت بی‌هوشی باشد این گزینه را انتخاب می‌کند و مهم‌ترین فایده این است که تمامی درمان‌ها در یک جلسه انجام می‌شود و هیچ گونه خاطره بدی از پروسه ی درمان در ذهن کودک باقی نمی ماند.

ازآنجایی‌که دندان‌های شیری نقش بسیار مهمی در تغذیه و رشد کودک دارند و ازآنجایی‌که از دست رفتن آن‌ها می‌تواند باعث ایجاد مشکلات در دندان‌های دایمی گردد در صورت درمان به‌موقع اثرات بسیار مشخص و قابل ملاحظه‌ای در سلامت کودک مشاهده می‌گردد.

از طرفی در صورت درمان نشدن و تعویق انداختن درمان تا سنین بالاتر ممکن است کودک دچار آبسه‌ و عفونت شدید  دندانی گردد که علاوه بر درد شدید دندان می‌تواند به فضاهای صورتی منتشر گردیده و برای کودک خطرناک باشد و وی را راهی بیمارستان نماید.

بنابراین اگر کودک به هر دلیلی همکاری کافی در مطب دندانپزشکی ندارد با درمان اصولی دندان‌ها تحت شرایط بیهوشی یا آرام بخشی  از مشکلات بسیاری که می‌تواند برای کودک دردسرساز باشد جلوگیری کرد.

• اتفاق های هنگام عمل را به خاطر نمی آورد.

• بی دردی کامل برای او وجود دارد و هیچ حرکتی نخواهد داشت.

• کودک را صبح روز عمل بستری میکنند و طی یک جلسه تمام امور درمانی مورد نظر را به صورت جراحی سرپایی انجام میدهند.

• دندانپزشک در آرامش و با دقت کامل تمام اعمال دندانپزشکی را انجام میدهد.

1. این درمان را ترجیحا توسط متخصصان دندانپزشکی کودکان که دوره های لازم را جهت درمان تحت بیهوشی گذرانده اند انجام دهید. اخیرا بسیاری از همکاران دندانپزشک اقدام به این نوع درمان می کنند که لازم است مدارک لازم جهت احراز توانایی و مجوز انجام این نوع درمان را به بیمار خود ارائه کنند.

2. از محل انجام درمان کودک خود که باید در بیمارستان های مجهز و یا مراکز جراحی محدود باشد اطمینان حاصل کنید. کیفیت دستگاه ها و نوع داروی مورد استفاده جهت کودکان تاثیر بسیاری در کیفیت انجام بیهوشی خواهد داشت. توجه داشته باشید که این درمان به هیچ وجه نباید در داخل مطب انجام گردد.

3. حتما قبل از عمل، آزمایشات لازم را طبق درخواست دندانپزشک معالج انجام داده و مشاوره قبل از عمل با متخصصین بیهوشی انجام گردد.

4. درمان تحت بیهوشی صرفا یک درمان دندانپزشکی است و نمی توان از آن انتظار معجزه داشت وقتی کودک تحت یک جلسه بی‌هوشی درمان‌های متعدد انجام می‌دهد نشان می‌دهد که ریسک پوسیدگی کودک بسیار بالاست باید هر 3-2 ماه یک بار به دندانپزشک مراجعه کرده و توصیه‌های پیشگیری و کنترل غذایی را دریافت کنید. وگرنه با رعایت نکردن بهداشت و کنترل غذایی نامناسب دوباره پوسیدگی جدید ایجاد خواهد شد.

• کودک باید حتماً قبل از انجام عمل ناشتا باشد و 8 ساعت قبل از عمل شیر و غذاهای جامد مصرف نکرده باشد. توضیحات لازم در زمینه شرایط ناشتا بودن در روز مشاوره بیهوشی برحسب وضعیت خاص هر کودک به‌طور کامل به والدین داده خواهد شد.

• اگر کودک سرماخوردگی داشت چند روز قبل کار حتماً متخصص بی‌هوشی کودک را معاینه و راه هوایی را دقیق بررسی کند.

• حضور پدر قبل عمل ضروری است.

• والدین بیمار باید دستورالعمل قبل جراحی را از تیم بی‌هوشی و دندانپزشک کودکان به طورکتبی دریافت کنند.

• کودک پس از انجام درمان تحت بیهوشی یا آرام بخشی ممکن است کمی خواب‌آلود باشد بنابراین در روز عمل باید والدین کاملاً از کودک مراقبت نمایند.

• تغذیه کودک باید با مایعات شروع شود و پس از آن به تدریج غذاهای نرم به کودک داده شود خیلی سریع اصرار به دادن غذاهای جامد نداشته باشید اغلب در فردای روز عمل تغذیه عادی شروع می‌گردد و کودک به وضعیت طبیعی قبل از  عمل برگشته است .

• دستورات دارویی لازم را از پزشک مربوطه بخواهید مثلا تجویز داروهای مسکن به عنوان ضد درد، انتی بیوتیک ها ،داروهای ضدتهوع در صورتی که حالت تهوع وجود دارد.

• در صورتی که کشیدن دندان وجود داشته باشد دستورات لازم جهت کنترل خونریزی به طور دقیق پرسیده شود.

• در مورد رعایت بهداشت دهان بعد از عمل دندانپزشکی اطلاعات لازم گرفته شود شاید در روز اول مسواک زدن خوشایند نباشد به خصوص در صورتی که تعداد دندان های زیادی درمان شده اند ،از فردای روز عمل مسواک زدن و نخ دندان کشیدن انجام بگیرد. در صورتی که کودک قادر به غرغره کردن باشد در روز اول غرغره کردن اب نمک و یا سرم شستشو توصیه میگردد.

• از غذاهای محرک که باعث تحریک مخاط دهان میشود در روز اول اجتناب گردد.

• ممکن است در 24 ساعت اول بعد از عمل، کودک تب و یا گلودرد داشته باشد در اینصورت پزشک خود را مطلع کنید که داروی تب بر تجویز کند و استفاده از بستنی و یخ خردشده و خوراکی های خنک در صورت وجود گلودرد توصیه میشود.

دستورالعمل تغذیه و ترخیص و ملاحظات بعد عمل را از تیم پرستاری و دندانپزشکی به صورت کتبی دریافت شود.

در صورتی که پزشک اجازه آرام‌بخشی را بدهد می‌توان با چند جلسه کوتاه مثلاً هر جلسه 45-30 دقیقه چند دندان کودک را درمان کرد و در چند جلسه درمان کامل شود.

چنانچه پزشک اجازه آرام‌بخشی را هم ندهد حتماً از دندانپزشک خود بخواهید که از همکاران خود کسی را معرفی کند شاید با صبر و حوصله بیشتر  بتواند در طی چندین جلسه کودک را با دندانپزشکی آشنا کند اول با درمان‌های خیلی ساده و بدون بی‌حسی کار کند و سپس به درمان سخت‌تر و عصب‌کشی بپردازد.

مراجعه به مراکز دانشگاهی که دارای چندین دستیار تخصصی کودکان هست، توصیه میشود.

چنانچه نیاز به محدود کردن فیزیکی کودک باشد حتماً با حضور والدین و رضایت‌نامه کتبی از والدین با استفاده از ابزار مخصوص این کار انجام شود.

امکان درمان دندانپزشکی تحت آرام‌بخشی و بی‌هوشی برای بزرگسالان ناتوان هم وجود دارد. چندین مرکز مجهز در کشور برای این کار وجود دارد مثلاً مراکز تخصصی دندانپزشکی دانشکده های سراسر کشور درمان تخصصی دندانپزشکی برای این بیماران را انجام می‌دهد.