رویش دندان های شیری و دایمی

کودکان دارای 20 دندان شیری هستند (10 عدد در فک بالا و 10 عدد در فک پایین) که در هر فک شامل دو دندان پیشین میانی، دو دندان‌ پیشین کناری، دو دندان نیش، دو دندان آسیای اول و دو دندان آسیای دوم می باشد.

دندان های شیری از حدود 6 ماهگی شروع به رویش می کنند و کودک در سن 3 سالگی تمامی20 دندان شیری خود را خواهد داشت. ترتیب رویش دندان های شیری بدین شرح است: دو دندان پیشین میانی فک پایین، دو دندان پیشین میانی فک بالا، دندان‌های پیشین کناری فک بالا و پایین، آسیای اول شیری فک پایین و بالا، نیش شیری فک بالا و پایین و در نهایت آسیای دوم شیری.

ممکن است در بعضی کودکان رویش اولین دندان شیری مقداری زودتر و یا دیرتر از بازه طبیعی اتفاق افتد. تاخیر در رویش دندان ها تا یک سالگی امری طبیعی در نظر گرفته می شود. در صورت تاخیر بیشتر در رویش دندان شیری فرزندتان به متخصص دندانپزشکی کودکان مراجعه نمایید. در اکثر موارد تاخیر رویشی، امری موروثی است و جای نگرانی نمی باشد اما گاهی بررسی سطح  کلسیم، ویتامینD ،هورمون رشد هیپوفیز، هورمونهاي تیروئید و پاراتیروئید توسط پزشک می تواند کمک کننده باشد.

تعداد کمی از کودکان در زمان تولد و یا طی ماه اول بعد از تولد دچار رویش زودرس دندان شیری می شوند که جای نگرانی نیست.در این صورت لازم است کودک توسط متخصص دندانپزشکی کودکان معاینه و بررسی شود. این دندان ها در بیشتر موارد با توصیه های خاص دندانپرشک قابل نگه داری است. در برخی موارد به دلیل لق بودن بیش از حد دندان ها، احتمال افتادن خود به خود و خطر خفگی براي نوزاد و یا احتمال آسیب لب و زبان نوزاد و سینه مادر، متخصص دندانپزشکی کودکان تصمیم به خارج کردن این  دندان ها می گیرد.

نوزادان و کودکان علایم متفاوتی حین رویش دندان نشان می‌دهند. در برخی نوزادان بدون درد و ناراحتی دندان‌ها رویش می‌یابند اما در برخی دیگر، با درد و ناراحتی همراه می‌باشد. در هنگام رویش دندان در نوزادان و کودکان نوپا ممکن است برخی از علایم زیر دیده ‌شود:

ورم کردن لثه ها

بی‌قراری در طول روز

افزایش میزان مکیدن انگشت

مالیدن لثه‌ها

گاز گرفتن و جویدن اشیا

افزایش جریان بزاق و خارج شدن آن از دهان

تب مختصر

سرخ شدن گونه‌ها

پوسته پوسته شدن اطراف دهان

قدری بی اشتهایی

رویش دندان یک روند فیزیولوژیک طبیعی است، همراه دانستن آن با تب بسیار شدید، اسهال، آبریزش بینی و گوش درد توجیه ندارد. اگر این علایم بیماری بیش از یک روز ادامه یابد آن را نشانه دندان در آوردن قلمداد نکنید و حتما به پزشک متخصص کودکان مراجعه نمایید.

1. ماساژ دادن محل رویش با انگشت تمیز می‌تواند سبب تسکین درد نوزاد شود.

2. کمپرس سرد را می توان برای کاهش ناراحتی کودک به کار برد، جهت انجام این کار یک تکه هویج پوست کنده و یا یک تکه پارچه تمیز و خیس را مدتی در یخچال گذاشته و از کودک بخواهید تا آن را گاز بگیرد.

3. حلقه‌های لاستیکی مخصوص دندان درآوردن نیز وجود دارد که می‌توان آنها را از داروخانه تهیه و پیش از دادن به کودک در یخچال گذاشت تا خنک شوند، این کار لثه‌های دردناک را تسکین می‌دهد.

4. نوشیدنی خنک بدون قند تا حدی می تواند درد را تسکین دهد.

5. آرام کردن کودک یا پرت کردن حواس او با در آغوش گرفتن و یا بازی کردن غالباً برای پرت کردن حواس او از درد دندان درآوردن مفید است.

6. در صورت ادامه یافتن درد و ناراحتی بایستی به متخصص دندانپزشکی کودکان مراجعه شود تا در صورت نیاز داروی مسکن و یا ژل مخصوص دندان درآوردن تجویز نماید. هیچگاه بدون مشاوره با دندانپزشک کودکان از ژل‌های بی‌حسی موضعی بزرگسالان استفاده نشود زیرا این داروها برای کودکان بسیار خطرناک است.

وجود فاصله بین دندان های شیری که عمدتا بین دندان های شیری قدامی فک بالا و پایین دیده میشود، طبیعی است و نباید موجب نگرانی شود.

افتادن دندان های شیری از 6 سالگی آغاز و تا 12 سالگی ادامه می یابد تا به تدریج دندان های دایمی جایگزین آنها شوند. هر دندان شیری به دلیل اهمیت در جویدن و نظم رویش دندان ها بایستی تا زمان طبیعی افتادن در دهان نگه داری شود.

اولین دندانی که لق می‌شود معمولا دندان‌های پیشین فک پایین است. در این زمان توصیه می‌شود به کودک توضیح داده شود که افتادن دندان روندی کاملا طبیعی است تا قدری از نگرانی‌های او در این زمینه کاسته شود.

تعداد دندان‌های شیری 20 عدد می‌باشد در حالیکه تعداد دندان‌های دایمی 32 عدد است. پس تنها 20 عدد از دندان‌های دایمی پس از افتادن دندان‌های شیری رویش می‌یابند و مابقی دندان‌های دایمی در انتهای فک بالا و فک پایین و در پشت آخرین دندان شیری رویش پیدا می‌کنند و جایگزین هیچ دندانی نمی‌شوند.

اولین آسیای دایمی پشت دندان های شیری در سن 7-5 سالگی رویش می کند و جایگزین هیچ دندان شیری نیست. اکثر والدین تصور می‌کنند که این دندان به دلیل این که جایگزین دندان شیری نشده است، خود یک دندان شیری می باشد و نهایتا خواهد افتاد. در حالی که این تفکر صحیح نمی‌باشد و این دندان دایمی است و هرگز نخواهد افتاد. به دلیل اینکه در این سن کودک اهمیت چندانی به رعایت بهداشت دهان خود نمی‌دهد، بیشترین میزان پوسیدگی در بین دندان‌های دایمی مربوط به همین دندان است. لذا توجه داشته باشید دندانی که در سن 6 تا 7 سالگی در پشت آخرین دندان شیری رویش می‌یابد دندان دایمی است و نسبت به بهداشت و سالم ماندن آن وسواس بیشتری به خرج دهید.

اگر دندان های پیشین شیری فک پایین لق هستند جای نگرانی نیست در اکثر مواقع دندان شیری دچار ریزش شده و دندان های دایمی به مرور زمان به جای اصلی خود برمی گردند و کشیدن زودهنگام دندان شیری الزاما سبب رویش منظم دندان های دایمی    نمی شود. در صورت ایجاد ناراحتی در کودک لطفا به متخصص دندانپزشکی کودکان مراجعه نمایید. برخلاف فک پایین اگر            دندان های دایمی فک بالا در پشت دندان های شیری رویش باید جهت اقدام درمانی هر چه سریعتر به دندانپزشک مراجعه کنید.

در صورت باقی ماندن بیش از حد دندان های شیری و رویش غیر قرینه دندان ها بیش از 6 ماه جهت بررسی دقیق تر به متخصص دندانپزشکی کودکان مراجعه فرمایید.